Atık Beyan Formu Nasıl Doldurulur? Adım Adım Atık Beyanı Rehberi
Atık Beyanı Nedir, Kimler Yapmak Zorunda?
Atık Yönetimi Yönetmeliği, atık üreticilerine ürettikleri atıklara ilişkin bilgileri her yıl Bakanlığın belirlediği formatta elektronik sisteme beyan etme yükümlülüğü getirir. Beyan, Bakanlığın Entegre Çevre Bilgi Sistemi içindeki Atık Beyan Sistemi (TABS) üzerinden yapılır.
Uygulamada beyan vermesi gereken başlıca işletmeler şunlardır:
- Tehlikeli atık üreten sanayi tesisleri (atık yağ, kontamine ambalaj, boya-solvent atıkları, filtreler, üstüpüler vb.)
- Çevre izni veya çevre izin ve lisans belgesi kapsamındaki işletmeler
- Önemli miktarda tehlikesiz atık (metal, plastik, kağıt-karton, ahşap vb.) üreten tesisler
- Hastaneler, laboratuvarlar ve benzeri kurumlar
Hangi atıkların hangi sistemde beyan edileceği faaliyet türüne göre değişebilir. Emin değilseniz bağlı olduğunuz İl Müdürlüğü'nden ya da çevre danışmanınızdan teyit almanızı öneririz.
Atık Beyanı Ne Zaman Yapılır?
| Beyan edilen dönem | Beyan süresi |
|---|---|
| 2026 yılında üretilen atıklar | 1 Ocak 2027 – 31 Mart 2027 |
Son haftalarda sistemde yoğunluk yaşanabildiği ve onaylanan beyanda düzeltme yapmak ek işlem gerektirdiği için hazırlığa Ocak ayında başlamak en sağlıklı yoldur.
Beyandan Önce Hazırlamanız Gerekenler
- Sisteme giriş yetkisi olan kullanıcı bilgileri ve güncel tesis bilgileri (adres, faaliyet, NACE kodu, yetkili kişi)
- Yıl boyunca düzenlenen Ulusal Atık Taşıma Formları (UATF) ve MoTAT kayıtları
- Atıkları teslim aldığınız lisanslı tesislerin bilgileri ve teslim belgeleri
- Yıl sonunda geçici depolama alanında kalan atıkların miktarı
- Onaylı atık yönetim planı (varsa) ve önceki yılın beyan formu
Atık Beyan Formu Adım Adım Nasıl Doldurulur?
- Sisteme giriş ve tesis seçimi: Entegre Çevre Bilgi Sistemi'ne giriş yapıp Atık Beyan Sistemi'ni açın ve beyan vereceğiniz tesisi seçin. Birden fazla tesisiniz varsa her biri için ayrı beyan verilir.
- Tesis bilgilerinin kontrolü: İlk adımda tesis bilgilerini güncelleyip kaydedin. Adres, faaliyet konusu veya iletişim bilgilerinde değişiklik olduysa beyana geçmeden önce düzeltin.
- Atık ekleme: Yıl içinde ürettiğiniz her atık için yeni bir satır ekleyin ve Atık Yönetimi Yönetmeliği'ndeki atık listesinden 6 haneli atık kodunu seçin. Yıldızlı (*) kodlar tehlikeli atıkları gösterir.
- Miktarların girilmesi: Üretilen, teslim edilen ve yıl sonunda tesiste depolanan miktarları birimine dikkat ederek (kg / ton) girin.
- Atığın akıbeti: Atığın teslim edildiği lisanslı tesisi ve uygulanan işlemi R (geri kazanım) veya D (bertaraf) koduyla belirtin. Tesis içinde geri kazanılan atıkları ayrıca gösterin.
- Kontrol ve onay: Tüm satırları gözden geçirip beyanı onaylayın. Raporlanacak atığınız yoksa sistemdeki “beyan edilecek atığım yok” seçeneğiyle beyanı yine de tamamlayın.
- Çıktı ve arşiv: Onaylanan formun çıktısını alıp imzalayın ve denetimlerde sunmak üzere en az 5 yıl saklayın.
Atık Kodu ve R/D Kodu Seçerken Dikkat Edilecekler
| Atık | Sık kullanılan kod | Not |
|---|---|---|
| Kontamine ambalaj (boya, yağ, kimyasal bulaşmış) | 15 01 10* | Temiz ambalajlar 15 01 01–15 01 07 aralığında ayrı beyan edilir. |
| Kontamine üstüpü, eldiven, filtre | 15 02 02* | Kontamine olmayanlar 15 02 03. |
| Atık motor, şanzıman ve yağlama yağları | 13 02 xx* | Yağın türüne göre alt kod seçilir. |
| Floresan lambalar | 20 01 21* | Az miktarda olsa da beyan edilmelidir. |
| Metal talaş ve hurdalar | 12 01 01 / 12 01 03 | Demir ve demir dışı metaller ayrı kodlanır. |
Aynı atık için hem tehlikeli hem tehlikesiz karşılığı bulunan ayna kodlarda sınıflandırmanın gerekçesi (analiz, güvenlik bilgi formu vb.) dosyada bulunmalıdır. Kod seçimi ile R/D kodu, atığı teslim aldığınız tesisin lisansındaki kodlarla uyumlu olmalıdır.
En Sık Yapılan Hatalar
- MoTAT ile tutarsızlık: Beyandaki teslim miktarlarının yıl içindeki UATF / MoTAT kayıtlarıyla örtüşmemesi.
- Birim hatası: Kilogram yerine ton (veya tersi) girilmesi nedeniyle miktarların 1.000 kat sapması.
- Yanlış sınıflandırma: Kontamine ambalajın tehlikesiz ambalaj koduyla beyan edilmesi.
- Depodaki atıkların unutulması: Yıl sonunda geçici depolama alanında kalan atıkların beyana yansıtılmaması.
- Plan ile çelişki: Atık yönetim planında öngörülen atıklar ile beyan edilen atıkların uyuşmaması.
- Süreyi kaçırmak: Beyanın 31 Mart'tan sonraya bırakılması veya hiç verilmemesi.
Süresinde ya da doğru beyan verilmemesi, 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında idari para cezasına konu olabilir. Ayrıca beyan verileri sıfır atık belgesi, çevre izni yenileme ve denetim süreçlerinde de referans alınır.
Sıkça Sorulan Sorular
Atık beyanı son tarih ne zaman?
Bir önceki yılda üretilen atıkların beyanı her yıl 31 Mart'a kadar yapılır. 2026 yılı atıkları için son tarih 31 Mart 2027'dir.
Hiç atık üretmediysem beyan vermem gerekir mi?
Sistemde kayıtlı bir tesisseniz, ilgili yıl için “beyan edilecek atığım yok” seçeneğiyle beyanınızı tamamlamanız gerekir.
Onayladığım beyanda hata fark ettim, ne yapmalıyım?
Onaylanan beyanda düzeltme için genellikle İl Müdürlüğü'ne başvurarak beyanın düzenlemeye açılması talep edilir. Bu nedenle onay öncesinde MoTAT kayıtlarıyla karşılaştırma yapmanız önemlidir.
Atık beyanı ile atık yönetim planı aynı şey mi?
Hayır. Atık yönetim planı, atıkların nasıl yönetileceğini gösteren ve onaylanan bir plandır; atık beyanı ise gerçekleşen yıllık miktarların bildirimidir. İkisinin birbiriyle tutarlı olması beklenir.
Atık Beyanınızı Birlikte Hazırlayalım
ALYA Çevre Danışmanlık olarak MoTAT kayıtlarınızın kontrolünden atık kodlarının doğru seçilmesine ve beyanın onaylanmasına kadar tüm süreci yürütüyoruz. Yıl boyunca düzenli takip isterseniz atık yönetimi danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilir ya da beyan döneminden önce destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
